A Claim to Equality: Free African Islanders and Contentious Sovereignty in São Tomé and Príncipe, 1780-1820
In 1812 stuurde de Portugese gouverneur van São Tomé en Príncipe een alarmerende brief naar het moederland: ‘De zwarte bevolking van dit eiland wil dat witte mensen met hen eten, drinken en slapen alsof ze allemaal gelijk zijn, zonder onderscheid tussen edelen en gewone burgers, tussen rijken en armen’. Deze gevaarlijke ideeën, zo beweerde de gouverneur, waren vanuit het buitenland geïmporteerd: ‘dit alles komt voort uit de principes van gelijkheid die hier tijdens de Revolutie door de Fransen zijn geïntroduceerd.’
Op deze kleine archipel aan de West-Afrikaanse kust bestond al decennialang de Portugese angst voor een door de Santomezen geleide opstand. Ver verwijderd van het moederland en sterk in de minderheid ten opzichte van deze vrije Afrikaanse bevolking, waren de koloniale ambtenaren op São Tomé ervan overtuigd dat de eilandbewoners uiteindelijk de Portugese soevereiniteit zouden betwisten en de archipel zouden overnemen. ‘We vrezen een herhaling van wat het eiland Saint-Domingue slechts enkele jaren geleden overkwam’, schreef een andere Portugese gouverneur in 1796.
Van het einde van de jaren 1780 tot 1820 hadden de Santomezen toegang tot een breed scala aan informatie die door een veelheid aan ‘buitenstaanders’, van Franse handelaren tot Portugese ambtenaren, naar de eilanden werd verspreid. Net als andere vrije mensen van kleur aan de andere kant van de Atlantische Oceaan tijdens het tijdperk van de revoluties, maakten de eilandbewoners zich nieuwe ideeën en middelen eigen om hun vrijheid te handhaven. In deze presentatie, die een historische etnografie van de Santomezen biedt, beschrijft João Moreira da Silva hoe de vrije Afrikaanse eilandbewoners een specifieke reeks strategieën – petities, juridische claims en alledaagse vormen van verzet – inzetten om in deze periode gelijkheid met Portugese actoren na te streven. Hierop voortbouwend ontwikkelt hij het concept van ‘contentious sovereignty’ om te beschrijven hoe een eigen model van imperiaal bestuur ontstond in imperiale periferieën zoals São Tomé.
Praktische informatie
Datum: 14 april 2026
Tijd: 16:00
Plaats: IISG, Cruquiusweg 31, Amsterdam
Toegang: Gratis toegang, maar stuur vanwege de organisatie een e-mail naar event@iisg.nl als je komt.
Taal: Engels
João Moreira da Silva promoveert in de geschiedenis aan de universiteit van Cambridge. Zijn promotieonderzoek is getiteld “Colonising São Tomé and Príncipe: Disputed Sovereignties in the 19th Century”. Door zijn onderzoek te plaatsen op het snijvlak van rechts-, economische en milieugeschiedenis, onderzoekt hij de koloniale bezetting van São Tomé en de totstandkoming van een koffie- en cacaoplantagesysteem aan het einde van de negentiende eeuw. Hij vestigt de aandacht op de Santomeese bevolking die in deze periode door het Portugese koloniale apparaat van haar bezittingen werd beroofd, en op de gewelddadige processen van landroof en ontbossing. Het doel van zijn project is om een geschiedenis van São Tomé en Príncipe te bieden vanuit een niet-eurocentrische benadering, en om een bijdrage te leveren aan de mondiale en milieugeschiedenis van het Portugese Rijk.
Buiten de academische wereld maakt João deel uit van het organisatiecomité voor de museumtentoonstelling “Deconstructing Colonialism, Decolonising the Imagination” en is hij lid van de Biënnale voor Kunst en Cultuur van São Tomé en Príncipe. Hij schrijft artikelen over geschiedenis en politiek voor verschillende mediaplatforms in Portugal.
