In Memoriam: Jaap Kloosterman (1948-2026)
Jaap Kloosterman bracht het grootste deel van zijn werkende leven door bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam. Hij werkte als onderzoeker, bibliothecaris en bestuurslid voordat hij van 1993 tot 2008 directeur werd. Daarmee was hij de langstzittende directeur sinds de oprichter van het instituut, Nicolaas Posthumus. Jaap was een hoeder van collecties en een vriend van verzamelaars. Hij bleef tot het allerlaatste moment betrokken bij het IISG.
Van jongs af aan was Jaap Kloosterman een fervent lezer die er naar streefde om publicaties in de oorspronkelijke taal te lezen. Hij was zeer breed geïnteresseerd: de literatuur die zijn radicale anarchistische overtuigingen voedde, ging hand in hand met klassieke filosofie en werken afkomstig uit de Franse intellectuele traditie.
In 1969 trad hij in dienst bij het IISG als assistent van Arthur Lehning, die werkte aan een uitgave van het verzamelde werk van Bakoenin - het Archives Bakounine-project - dat uiteindelijk zeven delen zou omvatten. Al gauw werd zijn harde werk formeel erkend; vanaf 1978 werd hij vermeld als assistent-redacteur en vanaf 1980 stond hij als redacteur op gelijke voet met Lehning.
Toen het IISG in 1979 onder de hoede van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) kwam, bleven de collecties behoren tot de onafhankelijke Stichting IISG. Jaap was een van de eersten die het potentieel zag van automatisering, digitalisering en het internet voor de verbetering van de toegang tot de collecties, het versterken van internationale samenwerking en het ontwikkelen van nieuwe bronnen voor onderzoek.
Zijn visie en ervaring leidden in 1987 tot zijn benoeming tot adjunct-directeur en hoofd collecties, en in 1993 tot het directeurschap. Hij pleitte voor pragmatische catalogisering om collecties daadwerkelijk bruikbaar te maken. Het ging hem om de bruikbaarheid, niet om curatoriale eerbied. Dankzij zijn inspanningen heeft het IISG diens bereik kunnen uitbreiden naar China, Zuidoost- en Zuidwest-Azië.
Zijn ruimdenkendheid en generositeit kwamen tot uiting in zijn grote betrokkenheid bij Russische collecties en instellingen, waaronder het voormalige Marx-Engels Instituut en het Memorial. Tijdens zijn eerste periode als (adjunct-)directeur leidde hij ook het secretariaat van de International Association of Labour History Institutions (IALHI), waarbij hij het ledenaantal ver buiten Europa en de Verenigde Staten uitbreidde tot instellingen in het Gobale Zuiden.
Degenen die Jaap Kloosterman kenden, zullen zich zijn vriendelijkheid, zijn intellectuele diepgang en zijn bescheidenheid herinneren - eigenschappen die tot uiting kwamen in zijn zachte stem en zijn voorkeur voor understatement.
