Toxische werkomgeving? Giftige elementen in de collectie met reisverslagen
Het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis bezit een opmerkelijke collectie reisverslagen uit de zestiende tot en met de negentiende eeuw. Deze reisverhalen documenteren Europese reizen naar alle uithoeken van de wereld. De collectie behoort tot de bibliotheek van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en wordt sinds 2005 beheerd door het IISG (onderdeel van de KNAW).
Het merendeel van deze reisverslagen beschrijft wetenschappelijke ontdekkingsreizen. Een aanzienlijk deel bevat echter ook gedetailleerde verslagen van koloniale ontmoetingen. Als zodanig sluit de collectie nauw aan bij verschillende lopende onderzoeksprojecten van het Instituut, waaronder die binnen de cluster Global Labour Relations, zoals The Global Business of Slave Trade en Exploring Slave Trade in Asia (ESTA).
Deze reisverslagen vertellen verhalen over koloniale expansie en ontdekkingsreizen, en versterken daarmee een koloniaal perspectief. Tegelijkertijd stellen hun bewaring en toegankelijkheid ons in staat om de acties en houdingen van koloniale actoren kritisch te onderzoeken en tegen het licht te houden. Door deze reisverhalen te bestuderen, kunnen we nadenken over hoe historische taal en denkwijzen zich verhouden tot hedendaagse discussies over kolonialisme en de erfenis daarvan.
Wat kunnen we leren van deze reisverhalen? Welke inzichten kunnen we opdoen als we ze lezen vanuit het perspectief van de gekoloniseerde bevolking in plaats van de kolonisator? Hoe beïnvloedt onze relatie met het koloniale verleden de manier waarop we deze teksten analyseren? We moeten de teksten benaderen om de beschreven personen, wier leven werd vastgelegd door de lens van een koloniale schrijver, te humaniseren.
De belangstelling voor de collectie is recentelijk weer oogebloeid. De afdeling Collecties heeft de metagegevens en catalogusbeschrijvingen bijgewerkt, terwijl een onderzoeksinitiatief – The Travelogues Project – door verschillende studenten als stage is uitgevoerd. Ik werkte aan dit project samen met stagiaires Yara Abu Khadijeh en Nina van Daalen, en student-assistent Marina Goutet. Het project had tot doel de toegankelijkheid en vindbaarheid van de reisverslagen te verbeteren, om zo onderzoek naar deze collectie te stimuleren. Dit werd gedaan door de metadata te verrijken en een lijst samen te stellen van betrouwbare digitale kopieën van de reisverslagen. Hoewel het werk uitdagend was, was ik me er aanvankelijk niet van bewust dat het werken met de fysieke boeken zelf onverwachte risico's met zich mee kon brengen.
Boeken die in de vroegmoderne periode zijn gepubliceerd, kunnen zeer gevaarlijk zijn vanwege de zware metalen die in hun omslagen en pagina's zijn verwerkt. Zware metalen zoals arsenicum, kwik, chroom en lood werden vaak gebruikt om pigmenten te maken. Kleuren zoals groen, geel en vermiljoen werden vaak gemaakt met behulp van deze giftige stoffen. Het streven naar visueel esthetische boeken is al lang een belangrijk aspect van het uitgeversvak, maar blootstelling aan dergelijke metalen kan gezondheidsproblemen veroorzaken.
Gelukkig was het personeel van de leeszaal duidelijk en geïnformeerd over deze risico's toen we de fysieke reisverslagen raadpleegden. Boeken waarvan werd vermoed dat ze gevaarlijke stoffen bevatten, waren duidelijk gemarkeerd, afgedekt of werden niet ter inzage gegeven. We kregen het advies om handschoenen te dragen, ons gezicht niet aan te raken en onze handen te wassen na elke raadpleging. De aanwezigheid van potentieel giftige elementen werd ook vermeld in onze dataset. Voor onderzoekers die zich zorgen maken over het hanteren van de fysieke materialen, minimaliseert de beschikbaarheid van nauwkeurige digitale versies van de reisverslagen die we online hebben gevonden, de noodzaak van direct contact.
Al met al heb ik, ondanks de “giftige” werkomgeving, genoten van mijn tijd met de reisverslagencollectie. Ik hoop dat de belangstelling voor deze materialen blijft voortduren.
Door Myka Angela Mekell
